$Dihydrogen$ ના વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન વિશે સમજાવો.

(N/A) $(i)$ પ્લેટિનમ ઇલેક્ટ્રોડનો ઉપયોગ કરીને એસિડિક પાણીના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા હાઇડ્રોજન મળે છે.
$2 H_{2}O_{(l)} \stackrel{\text{Electrolysis}}{\text{Traces of acid/base}} 2 H_{2(g)} + O_{2(g)}$
$(ii)$ નિકલ ઇલેક્ટ્રોડ વચ્ચે ગરમ બેરિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડના જલીય દ્રાવણના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા ઉચ્ચ શુદ્ધતા $(> 99.95 \%)$ વાળો ડાયહાઇડ્રોજન મેળવવામાં આવે છે.
$(iii)$ તે બ્રાઇન દ્રાવણના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ અને ક્લોરિનના ઉત્પાદનમાં આડપેદાશ તરીકે મેળવવામાં આવે છે. વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન થતી પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
એનોડ પર: $2 Cl_{(aq)}^{-} \longrightarrow Cl_{2(g)} + 2 e^{-}$
કેથોડ પર: $2 H_{2}O_{(l)} + 2 e^{-} \longrightarrow H_{2(g)} + 2 OH_{(aq)}^{-}$
સમગ્ર પ્રક્રિયા:
$2 Na_{(aq)}^{+} + 2 Cl_{(aq)}^{-} + 2 H_{2}O_{(l)}$ $\longrightarrow Cl_{2(g)} + H_{2(g)} + 2 Na_{(aq)}^{+} + 2 OH_{(aq)}^{-}$
$(iv)$ ઉચ્ચ તાપમાને ઉદ્દીપકની હાજરીમાં હાઇડ્રોકાર્બન અથવા કોક પર વરાળની પ્રક્રિયાથી હાઇડ્રોજન મળે છે.
$C_{n}H_{2n+2} + n H_{2}O \stackrel{1270 \ K, Ni}{\longrightarrow} nCO + (2n+1) H_{2}$
દા.ત.,$CH_{4(g)} + H_{2}O_{(g)} \stackrel{1270 \ K, Ni}{\longrightarrow} \underbrace{CO_{(g)} + 3 H_{2(g)}}_{\text{water gas}}$
$CO$ અને $H_{2}$ ના મિશ્રણને વોટર ગેસ કહેવામાં આવે છે. આ મિશ્રણનો ઉપયોગ મિથેનોલ અને અન્ય હાઇડ્રોકાર્બનના સંશ્લેષણ માટે થતો હોવાથી તેને સંશ્લેષણ વાયુ અથવા 'સિનગેસ' પણ કહેવાય છે. આજકાલ 'સિનગેસ' ગટરના કચરા,લાકડાંનો વહેર,ભંગાર લાકડું,છાપાં વગેરેમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. કોલસામાંથી 'સિનગેસ' બનાવવાની પ્રક્રિયાને 'કોલ ગેસિફિકેશન' કહેવામાં આવે છે.
$C_{(s)} + H_{2}O_{(g)} \stackrel{1270 \ K}{\longrightarrow} CO_{(g)} + H_{2(g)}$